Raport – sezon nieogórkowy – Zakopane: miasto pod presją turystyki i zmian
O czym rozmawiamy w tym wydaniu
Nie ma w Polsce drugiego takiego miejsca, bo nie ma też drugich takich gór. Od XIX wieku po czasy współczesne Zakopane jest symbolem odpoczynku i czasu wolnego. W najbardziej oblegane weekendy w mieście i jego okolicach przebywa jednocześnie ponad 200 tysięcy turystów – niemal dziesięć razy więcej niż mieszkańców.
W tym odcinku „Sezonu nieogórkowego” porozmawiamy o Zakopanem nie w kontekście gór, ale jako o mieście. Mieście specyficznym: dla milionów Polaków będącym symbolem urlopowych oczekiwań, dla których spełnienia przeobraziło się tak bardzo, że w wielu sferach stało się nieznośne. Niebotyczne ceny mieszkań. Prawo budowlane, które – jak kiedyś powiedziano – „na Podhalu się nie przyjęło”. Ulice zatkane SUV-ami i kicz Krupówek. A nad tym wszystkim Tatry – wcale nie niezmienne, bo również płacące cenę za masową turystykę.
Oto Zakopane oczami jednego z jego 25 tysięcy stałych mieszkańców, którzy prowadzą tu przecież zwykłe, miejskie życie. Na ile da się tu żyć jak wszędzie indziej? Czy po 1989 roku można było zorganizować to miasto inaczej, a może rozpędzający się kapitalizm i komercja były nie do zatrzymania? Jakie było dawne Zakopane? Opowie o tym Maciej Krupa, współzałożyciel „Tygodnika Podhalańskiego” i prezes Fundacji Zakopiańczycy, która zajmuje się tożsamością Zakopanego i Podtatrza.
Występują
Maciej Krupa
Antropolog kultury, publicysta, przewodnik tatrzański i tłumacz. Doktor nauk humanistycznych, absolwent Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk. Autor książek o Tatrach i Zakopanem, m.in. „Tatry”, „Zakopane – wczoraj i dziś” oraz nagrodzonych „Kronik zakopiańskich”. Współzałożyciel „Tygodnika Podhalańskiego”, były dziennikarz BBC World Service, współpracownik kwartalników „Tatry” i „Konteksty”.
Wspólnie z Piotrem Mazikiem i Kubą Szpilką założył Fundację „Zakopiańczycy. W poszukiwaniu tożsamości”, zajmującą się historią i kulturą Zakopanego. Współautor książek i wystaw poświęconych tożsamości miasta i Podtatrza. Mieszka w Zakopanem.
Marcin Żyła
jest dziennikarzem i wydawcą „Raportu o stanie świata” od 2024 r. Swoje pierwsze zagraniczne korespondencje pisał kilkanaście lat temu – dla „Tygodnika Powszechnego” – z państw byłej Jugosławii, gdzie śledził powojenne losy Bośni i Hercegowiny, Serbii i Kosowa.
Od ponad dekady zajmuje się tematyką migrantów, uchodźców i granic (reportaże z Lampedusy, wysp Morza Egejskiego, Bliskiego Wschodu, Ugandy czy Burkina Faso). Brał udział w akcjach ratowniczych statku „Lekarzy Bez Granic” na Morzu Śródziemnym, był w ruinach zniszczonego Mosulu. Mówi, że pracując przy tym temacie można pokazywać wielką zmianę świata – mieszczą się w nim i dramatyczne sceny z morza czy państw Sahelu, i dramat ludzi – oraz zachodnia Realpolitik.
Z Wysp Brytyjskich i USA Marcin relacjonował też brexit i pierwszą kampanię wyborczą Donalda Trumpa. Publikuje rozmowy z ludźmi kultury, materiały o kulturze Karpat i relacji człowieka z innymi zwierzętami. Jego teksty można czytać m.in. w „Polityce” i magazynie „Spotkania z Zabytkami”.
Jest laureatem Polskiej Nagrody im. Sérgio Viera de Mello (2023) przyznawanej za działania na rzecz pokojowego współistnienia społeczeństw, religii i kultur. W latach 2016-23 był zastępcą redaktora naczelnego „Tygodnika Powszechnego”, wcześniej pracował w wydawnictwie Znak. Prowadzi zajęcia w Instytucie Spraw Publicznych UJ i warsztaty reportażu. Czas dzieli między Kraków, gdzie pewnej środy się urodził, a Orawę, gdzie żyje od wiosny do pierwszych śniegów.