Playlista: Literatura czasu wojny w Ukrainie

Niektórzy walczą od trzech lat, inni nie wychodzą z okopów od lat jedenastu. Jak wygląda życie ludzi którzy walczą na wojnie w Ukrainie? Jakim językiem się posługują? Jakie wartości przetrwały na nullu, czyli właśnie tam, gdzie sięgają ukraińskie linie obrony? „Null” to także tytuł najnowszej powieści Szczepana Twardocha.

Wojna to gniew, to zanik pamięci materialnej, to ciągłe przeistaczanie się w kogoś innego, to czas którego miarą są kolejne zbrodnie i masakry, to załamanie się porządku filozoficzno-religijnego na którym budujemy świat. Ale, jak zastrzega autor – pisanie o wojnie powinno też wyrażać miłość dla bohaterów i przyjaciół.

Co jest ostatecznym świadectwem pisarza – jego dzieło czy jego biografia? Pretekstem do debaty jest historia pewnej książki, która się nie ukazała. Na chwilę przed premierą jej autor przyznał, że popiera Rosję w wojnie przeciwko Ukrainie, a wtedy wydawnictwo wstrzymało publikację powieści.

„To jest moja osobista wojna z Putinem o język rosyjski. A droga do przywrócenia godności języka i kultury rosyjskiej prowadzi przez zwycięstwo Ukrainy w wojnie z Rosją” – mówi Michaił Szyszkin, rosyjski pisarz, gość dzisiejszego odcinka Raportu o książkach.

Tytułowa „drabina” to metafora nieudanej ucieczki, bo – jak mówi ukraińska autorka – „wojna jest w tobie, nie możesz od niej uciec”. Bohater powieści ucieka od swojej rodziny do Hiszpanii. W dniu, w którym kupuje upragniony dom, w jego kraju wybucha wojna, a jego rodzina pojawia się w drzwiach.

Jak zrozumieć kraj, który składa się ze sprzeczności? Jak opisać ludzi, skoro w jednym ciele skrywają kilka postaci? Jak obrazy śmierci i zniszczenia pogodzić z obrazami zwykłego życia, które płynie w towarzystwie przyjaciół przy stoliku z widokiem na Kreml? Gościmy Pawła Reszkę, autor przejmującej opowieści o Rosji i Rosjanach.

Zapraszamy na spotkanie z Siergiejem Lebiediewem – jednym z najwybitniejszych żyjących pisarzy. Jego najnowsza książka „Tytan” to zbiór 11 opowiadań o niepamięci i duchach, które wychodzą ze szczelin kolektywnego zapomnienia o zbrodniach XX wieku.

Wielu wybitnych pisarzy relacjonowało wojny: Ernest Hemingway, John Steinbeck, Gabriel García Márquez. Ich teksty, a także teksty znakomitych – znanych lub zapomnianych przez historię – dziennikarzy znajdziemy w antologii reportażu wojennego autorstwa Wojciecha Jagielskiego.

Oksana Zabużko, Jurij Andruchowycz i Siergiej Lebiediew – to bohaterowie lutowego literackiego odcinka Raportu.

W pierwszym Raporcie w nowym roku podsumujemy ten, który jest za nami. Z Pawłem Sołtysem i Piotrem Oleksym porozmawiamy o książkach, które w ciągu ostatnich 12 miesięcy nas zachwyciły, ale też o tym, jaki wpływ na literaturę miała wojna i jaką rolę przypisała ukraińskim pisarzom?

W kwietniu opowiemy o dwóch ukraińskich pisarkach. Oksana Zabużko przyjechała do Polski na dzień przed wybuchem wojny, bo 23 lutego swoją polską premierę miała jej nowa książka „Planeta Piołun”. Miała wrócić do Kijowa trzy dni później. Wojna jej to uniemożliwiła.

Wielu ukraińskich pisarzy walczy na froncie, wielu nie przestaje pisać. Jak wojna zmieniła i będzie zmieniać krajobraz ukraińskiej literatury? Rozmawiamy z Bohdanem Zadurą – poetą i tłumaczem, oraz Andrijem Bondarem, jednym z najciekawszych ukraińskich pisarzy.